Τρίτη, 28 Οκτωβρίου 2014

Το άσχημο σημείο στην εμφάνισή μας

Όλοι οι άνθρωποι ανησυχούμε συχνά και δυσφορούμε με ατέλειες που παρατηρούμε σε διάφορα σημεία του σώματός μας. Πολλές φορές στενοχωριόμαστε και προσπαθούμε να κάνουμε κάτι γι’ αυτό αλλά, σίγουρα, οι αρνητικές μας σκέψεις κάποια στιγμή απομακρύνονται και δεν μας ταλαιπωρούν καθ’ όλη τη διάρκεια της καθημερινότητάς μας.

Αυτό, όμως, δεν φαίνεται να συμβαίνει και με τα άτομα που εκδηλώνουν συμπτώματα της Διαταραχής Σωματικής Δυσμορφίας (Body Dysmorphic Disorder, BDD), τα οποία αντιλαμβάνονται και πιστεύουν ότι κάποιο (ή κάποια) σημείο της εξωτερικής τους εμφάνισης είναι τόσο «άσχημο», αφύσικο, αντιαισθητικό ή και …τρομακτικό που δεν αντέχουν άλλο τη θέαση και την παρουσία του πάνω τους. Η ανησυχία και οι αρνητικές σκέψεις σχετικά με αυτό κυμαίνονται από το: «δεν είμαι ελκυστικός» ή «κάτι δεν πάει καλά με μένα…» έως και το «είμαι αποκρουστικός» ή «μοιάζω με τέρας» (1). 

Το σημείο της εξωτερικής εμφάνισης στο οποίο μπορεί να εστιάζουν ποικίλλει, και θα μπορούσε να πει κανείς ότι μπορεί να συμπεριλαμβάνονται πολλές περιοχές του σώματος, συνήθως όμως αναφέρεται η περιοχή του δέρματος (για παράδειγμα, η ακμή, οι γραμμές και τα σημάδια, οι ρυτίδες, η χλωμή όψη), τα μαλλιά (για παράδειγμα, η αραίωση των μαλλιών, η έντονη τριχοφυϊα στο σώμα ή στο πρόσωπο) και η μύτη (το μέγεθος ή το σχήμα). Παρόλα αυτά, όπως προαναφέρθηκε, οποιαδήποτε περιοχή του σώματος μπορεί να αποτελεί πιθανή πηγή ανησυχίας (για παράδειγμα, τα δόντια, τα μάτια, το στομάχι, το σωματικό βάρος, το στήθος, τα πόδια, το σχήμα ή το μέγεθος του προσώπου, τα χείλη, τα φρύδια, το πηγούνι, τα γεννητικά όργανα). Πολλά άτομα, επίσης, ανησυχούν και εστιάζουν σε σημεία «ασυμμετρίας» που αντιλαμβάνονται σε συγκεκριμένες περιοχές ή όργανα του σώματος (2). 

Όπως συμπεραίνουμε, τα «ελαττώματα» αυτά ή οι ατέλειες που προαναφέρθηκαν δεν είναι ορατά ή είναι ελάχιστα αντιληπτά από τους άλλους ανθρώπους. Παρόλα αυτά, το ίδιο το άτομο νιώθει ότι η «ασχήμια» αυτή υφίσταται και οι σκέψεις του για αυτό το θέμα τον απασχολούν πολλές ώρες της καθημερινότητάς του (κατά μέσο όρο 3-8 ώρες ημερησίως) (1) και δεν μπορεί να τις ελέγξει. Οι σκέψεις έρχονται και ξανάρχονται στο μυαλό του, η δυσφορία και το άγχος για το πώς μπορεί να κρύψει ή να αλλάξει αυτή την ατέλεια στην εξωτερική του εμφάνιση δεν «ξεφεύγουν» με κανένα τρόπο από τη ροή της καθημερινότητας επηρεάζοντας σημαντικές πτυχές της. 

Τις εμμονές μπορεί να συνοδεύουν και επαναλαμβανόμενες/ τελετουργικές συμπεριφορές και ψυχαναγκασμοί ή «νοερές» πράξεις (όπως, για παράδειγμα, η διαρκής σύγκριση του συγκεκριμένου σημείου της εξωτερικής εμφάνισης με κάποιου άλλου ατόμου). Οι ψυχαναγκαστικές πράξεις μπορεί να είναι οι ακόλουθες: 
  • το να κοιτάζεται κανείς συνέχεια στον καθρέφτη ή σε άλλες διαθλαστικές επιφάνειες προκειμένου να παρατηρήσει ατέλειες ή να τις εξετάσει άμεσα και με εξονυχιστική λεπτομέρεια, 
  • η υπέρμετρη περιποίηση της εξωτερικής εμφάνισης (για παράδειγμα, το χτένισμα, η αποτρίχωση, το τράβηγμα των φρυδιών ή των μαλλιών), 
  • η προσπάθεια κάλυψης (καμουφλάζ) την εν λόγω περιοχής με διάφορους τρόπους (για παράδειγμα, με τη χρήση καλλυντικών, με ένα συγκεκριμένο χτένισμα, με διάφορα ρούχα, με ένα καπέλο κ.ά.), και, τέλος, 
  • η διαρκής ενασχόληση με την εν λόγω περιοχή προκειμένου το άτομο να βεβαιωθεί ότι «είναι εντάξει» επιζητώντας διαρκώς τη γνώμη των άλλων και την επιβεβαίωση για το «πώς φαίνεται…» (1, 2, 6). 


Πολλά άτομα, επίσης, κάνουν πολλές ώρες ηλιοθεραπεία προκειμένου να μαυρίσουν και να μην φαίνεται έντονα το συγκεκριμένο σημείο, ή αγοράζουν καθημερινά πιο «κατάλληλα» ρούχα ή προϊόντα ομορφιάς που κρύβουν τη συγκεκριμένη περιοχή πιο αποτελεσματικά. Ένα ιδιαίτερα επιβλαβές σύμπτωμα είναι και η δερματιλομανία (ψυχαναγκαστικό πείραγμα/ τράβηγμα του δέρματος, skin picking) που αποσκοπεί στη «βελτίωση» των ατελειών του δέρματος αλλά, βέβαια, προκαλεί σοβαρά προβλήματα, όπως βλάβες του δερματικού ιστού, μολύνσεις ή ρήξη των αιμοφόρων αγγείων κ.ά. Σημαντικός αριθμός ατόμων, επίσης, γυμνάζεται καθημερινά ή ασχολείται με την άρση βαρών για να αποκτήσει ένα πιο μυώδες σώμα (αναφέρεται παρακάτω μια ιδιαίτερη κατηγορία της Διαταραχής Σωματικής Δυσμορφίας, η Μυϊκή Δυσμορφία). 

Τέλος, όπως συμπεραίνουμε, σημαντικό ποσοστό ατόμων καταφεύγει σε επεμβάσεις πλαστικής χειρουργικής αναζητώντας λύση στο πρόβλημά του, η οποία, συχνά, δεν είναι η κατάλληλη ή επιδεινώνει την κατάσταση. Δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις πασχόντων που νιώθουν ιδιαίτερα δυσαρεστημένοι και θυμωμένοι με τα αποτελέσματα μιας τέτοιας επέμβασης καθώς, βέβαια, οι ίδιοι εξακολουθούν να «βλέπουν» με τα ίδια μάτια τον εαυτό τους, δηλαδή με τα μάτια της ψυχής. Εξάλλου, το ψυχικό υπόβαθρο του συγκεκριμένου προβλήματος δεν μπορεί να αλλάξει με μια παρέμβαση σε σωματικό επίπεδο. Πρόκειται ουσιαστικά για μια «ψυχική ατέλεια» και «δυσμορφία» που πηγάζει από τον ψυχισμό του ατόμου και όχι σωματική και, για το λόγο αυτό, ο ασθενής, ακόμη και μετά την επέμβαση πλαστικής χειρουργικής, εξακολουθεί να «βλέπει» την ατέλεια με τον ίδιο τρόπο. Συχνά, επίσης, σε αυτές τις περιπτώσεις, το άγχος και η αγωνία «μεταφέρονται» σε κάποιο άλλο σημείο της εξωτερικής εμφάνισης. (Στο σημείο αυτό αξίζει να σημειωθεί ότι ένα μικρό ποσοστό ατόμων αποπειράται και μικρο-επεμβάσεις στον εαυτό του προκειμένου να αλλάξει κάτι πιο άμεσα και να ανακουφιστεί).


Η καθημερινότητα γίνεται επώδυνη

Όπως είναι αντιληπτό, η καθημερινότητα του ατόμου που βιώνει μια τέτοια κατάσταση καταλήγει να γίνεται εξαιρετικά επώδυνη. Το άγχος για τη σωματική δυσμορφία προκαλεί έντονη αγωνία για το «πώς φαίνεται στους άλλους», «πώς θα μπορέσει να το κρύψει για να μην φαίνεται…» ή, ότι «οι άλλοι τον κοιτούν και τον κοροϊδεύουν γι’ αυτό…» και η τάση αποφυγής όλων αυτών των καταστάσεων επηρεάζει τις διαπροσωπικές σχέσεις, την κοινωνική και επαγγελματική ζωή. 

Έτσι, ο πάσχων μπορεί να καταλήξει να αποφεύγει συγκεκριμένες κοινωνικές περιστάσεις (για παράδειγμα, την έκθεση στην παραλία) έως και το να μην βγαίνει κυριολεκτικά ποτέ από το σπίτι του (επί χρόνια) μην έχοντας πια την ψυχική δύναμη να αντιμετωπίσει την παραμικρή δραστηριότητα έξω από το οικείο του περιβάλλον. Βιβλιογραφικά αναφέρεται ότι ένα σημαντικό ποσοστό εφήβων (20%) που εκδηλώνουν συμπτώματα της Διαταραχής Σωματικής Δυσμορφίας εγκαταλείπει το σχολείο κυρίως ως συμπεριφορά αποφυγής του άγχους που διακινεί η συγκεκριμένη διαταραχή. Όπως αναφέρεται (1), τα 2/3 των ατόμων  εκδηλώνουν συμπτώματα της διαταραχής πριν την ηλικία των 18 ετών. Με άλλα λόγια, πρόκειται για ένα πρόβλημα που μπορεί να εκδηλωθεί από την εφηβική ηλικία, με τα πρώτα σημάδια έκφρασης και ανησυχίας στην ηλικία των 12-13 ετών. Τέλος, ένα σημαντικό ποσοστό εφήβων αλλά και ενηλίκων έχει νοσηλευτεί ψυχιατρικά με την εν λόγω διάγνωση (1, 11). 

0 σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου