Πέμπτη, 23 Οκτωβρίου 2014

ΤΟ ΣΟΚΑΡΙΣΤΙΚΟ ΠΕΙΡΑΜΑ ΦΥΛΑΚΙΣΗΣ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΤΟΥ ΣΤΑΝΦΟΡΝΤ

Η μη ελεγχόμενη εξουσία μπορεί να διαφθείρει; Η καταπίεση είναι δυνατόν να γεννήσει βία; Το 1971 το τμήμα ψυχολογίας του Πανεπιστημίου του Στάνφορντ με επικεφαλή τον καθηγητή Φίλιπ Ζιμπάρντο διεξήγαγε ένα πείραμα (Stanford Prison Experiment) ερευνώντας τις ψυχολογικές επιπτώσεις που θα επέφερε η μετατροπή υγιών -σωματικά και ψυχολογικά- ατόμων σε φυλακισμένους και δεσμοφύλακες. Τα αποτελέσματα ήταν σοκαριστικά.


Όπως σε κάθε πείραμα απαιτούνται πειραματόζωα, έτσι και εν προκειμένω, λίγες μέρες πριν την έναρξη του πειράματος, σε μια τοπική εφημερίδα δημοσιεύτηκε ένα άρθρο το οποίο ζητούσε εθελοντές φοιτητές για μια μελέτη του Πανεπιστημίου πάνω στα ψυχολογικά αποτελέσματα της φυλάκισης. Μάλιστα, οι εθελοντές θα πληρώνονταν για την συνεισφορά τους στην έρευνα με το πόσο των 15$/ώρα (Να σημειωθεί πως το όλο πείραμα ήταν προγραμματισμένο να διαρκέσει 14 ημέρες). Από ότι αποδείχτηκε, το άρθρο τράβηξε την προσοχή ελκύοντας μέσα σε λίγες μέρες περισσότερους από 70 ενδιαφερόμενους. Από αυτούς, εν τέλει, επιλέχτηκαν μόνο 24 άνδρες οι οποίοι ήταν άκρως υγιείς τόσο σωματικά, όσο και ψυχολογικά και παράλληλα με καθαρό ποινικό μητρώο Έπειτα, με κλήρωση χωρίστηκαν σε δύο ομάδες. Μια ομάδα αποτελούνταν από δεσμοφύλακες και η άλλη από κρατούμενους.

Πλέον τα πειραματόζωα έπρεπε να οδηγηθούν στον χώρο διεξαγωγής του πειράματος, την φυλακή. Ως φυλακή είχε διαμορφωθεί ένας χώρος στο υπόγειο του τμήματος ψυχολογίας του πανεπιστημίου. Πέρα από τα κελιά των κρατουμένων, υπήρχε ένας διάδρομος που οδηγούσε σε αυτά. Στον διάδρομο αυτόν υπήρχε ένα δωμάτιο με οθόνες όπου καταγράφονταν οτιδήποτε διαδραματιζόταν στο πείραμα μιας και υπήρχε κύκλωμα καμερών καθώς και ένα ακόμα μικρό και σκοτεινό δωμάτιο γνωστό και ως “Η τρύπα” που έπαιζε τον ρόλο της απομόνωσης.

Η εκτέλεση του πειράματος έγινε όσο το δυνατόν πιο κόντα στη πραγματικότητα. Πιο συγκεκριμένα, οι φυλακισμένοι βρέθηκαν από νωρίς σε κατάσταση σοκ όταν απροειδοποίητα η υποτιθέμενη αστυνομία τους συνελάμβανε. Οδηγούνταν ένας-ένας στην φυλακή όπου εκεί πέρα τους υποδεχόταν ο αρχιδεσμοφύλακας. Οι κρατούμενοι πριν οδηγηθούν στα κελιά τους γυμνώνονταν και ξύριζαν τα κεφάλια τους για να αποφύγουν το ενδεχόμενο των ψειρών. Έπειτα, φορούσαν την ένδυση του φυλακισμένου που έμοιαζε περισσότερο με φουστάνι. Κάτω από την συγκεκριμένη στολή δεν φορούσαν εσώρουχα. Αυτό συνέβαινε επειδή ο Φ. Ζιμπάρντο ήθελε να προκαλέσει ψυχολογική πίεση στους κρατούμενους. Όντως τα κατάφερε. Παρατηρήθηκε πως η κρατούμενοι άλλαξαν γρήγορα τον τρόπο που κάθονταν. Πλέον, θα λέγαμε, πως κάθονταν περισσότερα σαν... γυναίκες. Επίσης, στο πίσω μέρος του φορέματος αναγραφόταν ένας αριθμός. Οι κρατούμενοι υποχρεούνταν να αποκαλούν τους εαυτούς τους αλλά και να αναφέρονται στους άλλους συγκρατούμενους με τον αριθμό αυτό. Αυτό γινόταν για να δημιουργηθεί ένα αίσθημα ανωνυμίας. Τέλος, κάθε φυλακισμένος φορούσε στο δεξί του πόδι μια βαριά αλυσίδα για να τους υπενθυμίζει συνεχώς την θέση τους.

Οι δεσμοφύλακες τώρα, ήταν ντυμένοι στα χακί. Είχαν μια σφυρίχτρα στο λαιμό τους και ένα αστυνομικό γκλόπ. Επίσης φορούσαν γυαλιά ηλίου για να αποφεύγεται η άμεσα οπτική επαφή με τους κρατούμενους. Πριν αρχίσει το πείραμα είχαν δεχτεί εκπαίδευση από πρώην δεσμοφύλακες φυλακών. Οι δεσμοφύλακες είχαν πλήρη ελευθερία, στα πλαίσιο του λογικού βέβαια, και μπορούσαν να θεσπίσουν κανόνες μέσα στη φυλακή.

Οι κατάσταση στη φυλακή, γρήγορα βγήκε εκτός ελέγχου. Οι δεσμοφύλακες φέρονταν με πολύ σκληρότητα και οι κρατούμενοι δεν μπορούσαν με την σειρά τους να αντέξουν τις κακουχίες και την ψυχολογική πίεση. Κάποιοι από τους φυλακισμένους γρήγορα έδειξαν την ενόχληση και την δυσφορία τους. Άλλοι πάλι, εμφάνισαν ψυχολογικά προβλήματα. Η εξέγερση δεν άργησε να έρθει, μέχρι που ο Φίλιπ Ζιμπάρντο ανακοίνωσε την οριστική λήξη του πειράματος μόλις την έκτη μέρα. Πλέον, “Το πείραμα της φυλακής” και διάφορες παραλλαγές του, θεωρούνται παράνομα στις ΗΠΑ.

0 σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου