Κυριακή, 13 Μαΐου 2012

Συνέντευξη από τον ψυχολόγο Κυριάκο Ασίκογλου

Συνέντευξη στον Θοδωρή Γκαλμπένη.

Η παρακάτω συνέντευξη είναι μια συζήτηση μεταξύ εμού και του ψυχολόγου Κυριάκου Ασίκογλου. Μια συναρπαστική, ενδιαφέρουσα και πολύτιμη συζήτηση που αφορά την εφηβεία. Στον ζεστό και φιλόξενο χώρο του γραφείου του γνωστού ψυχολόγου, ξεδιπλώνουμε το κουβάρι της εφηβικής ηλικίας με σκοπό να ενημερώσουμε γονείς και εφήβους για μια ομαλή, ατάραχη κι αρμονική εφηβική ζωή.


Θ. Γ.: Γιατί μερικοί έφηβοι έχουν μαθησιακές δυσκολίες;

Κ. Α.: Καταρχήν, οι μαθησιακές δυσκολίες δεν εμφανίζονται στην εφηβεία, αλλά από την παιδική ακόμη ηλικία. Από την ημέρα που γεννιέται κάποιος και μέχρι τα εφτά του χρόνια είναι δυσλεκτικός. Οι έφηβοι που παρουσιάζουν μαθησιακές δυσκολίες ή υπερκινητικότητα ή απόσπαση προσοχής ή μειωμένη συγκέντρωση και αντίληψη, είναι χαρακτηριστικά τα οποία προϋπάρχουν, απλά εμφανίζονται και γίνονται πολύ πιο έντονα στην εφηβεία, εξαιτίας του γενικότερου άγχους που έχει ένας έφηβος κατά την περίοδο αυτή. Η εφηβεία είναι μια δύσκολη περίοδος για όλο τον κόσμο, αλλά για τους ψυχολόγους είναι πολύ φυσιολογική περίοδος της ζωής ενός ατόμου. Τα χαρακτηριστικά της εφηβείας πρέπει να βγαίνουν στην επιφάνεια ώστε να δημιουργείται η ταυτότητα του ανθρώπου.

Θ. Γ.: Πώς μπορεί να αποφευχθεί ο κίνδυνος εθισμού στην τηλεόραση ή τον υπολογιστή;

Κ. Α.: Αυτό είναι μεγάλο και πολύ σημαντικό κεφάλαιο. Τα τελευταία πέντε με έξι χρόνια έχει ανακαλυφθεί ότι ο άνθρωπος μπορεί να εκπαιδευτεί στο να διαβάζει την τηλεόραση, να μπορεί, δηλαδή, να πάρει τηλεοπτική μόρφωση. Για να αποφευχθεί το φαινόμενο του εθισμού στην τηλεόραση ή τον υπολογιστή, κατά 90% μπορούν να βοηθήσουν οι γονείς. Ακόμη κι όταν τα άτομα διανύουν στη βρεφική ηλικία, οι γονείς δεν πρέπει να έχουν την τηλεόραση ανοιχτή απλά για να ακούγεται κάτι. Η τηλεόραση θα πρέπει να ανοίγει και να κλείνει για συγκεκριμένο λόγο και οι γονείς είναι υποχρεωμένοι να το λένε αυτό. Για παράδειγμα, πρέπει να επισημάνει «Θα ανοίξω την τηλεόραση για να δούμε ειδήσεις.» ή «Θα ανοίξω την τηλεόραση για να παρακολουθήσουμε μια ταινία για να ψυχαγωγηθούμε.». Τότε αποφεύγουμε τον εθισμό, γιατί φαίνεται να μην είναι το απαραίτητο στοιχείο στη ζωή μας. Ο άλλος τρόπος είναι το άτομο να βοήθα μόνο του τον εαυτό του κοινωνικοποιώντας τον. Δημιουργώντας παρέες και περισσότερους φίλους, αποφεύγει την τηλεόραση και τον υπολογιστή. Κάτι που το λέω με ιδιαίτερη λύπη, ήδη στην Ελλάδα λειτουργούν τέσσερις θεραπευτικές μονάδες απεξάρτησης από τον υπολογιστή και το internet. Έχει διαπιστωθεί ότι παιδιά τα όποια ήταν προσκολλημένα στον υπολογιστή, έχουνε μειωμένη ακοή και αντίληψη, διότι το internet είναι απλά ένας εικονικός κόσμος στον όποιο μπορεί το άτομο να κάνει ό, τι θέλει, να πάρει όποια ταυτότητα θέλει, θεωρώντας ότι δεν χρειάζεται να ζει τον πραγματικό κόσμο κι ότι δεν χρειάζεται να προσπαθήσει για τίποτα απ’ τη στιγμή που απολαμβάνει και χαίρει όλης αυτής της ευεργεσίας του internet. Υπάρχουν ποριστικά εθισμού με προβλήματα ασιτίας, αϋπνίας για ολόκληρα εικοσιτετράωρα, άτομα τα οποία δεν μπορούν να αφήσουν τον υπολογιστή επειδή νιώθουν ενοχές ότι ε το παρατήσανε και φυσικά όλες αυτές οι συνέπειες είναι ολέθριες και για την προσωπικότητα, αλλά και για την κοινωνικοποίηση του ατόμου.

Θ. Γ.: Γιατί το εκπαιδευτικό σύστημα οδηγεί πολλούς εφήβους στην αποτυχία και τι μπορούν οι γονείς και οι δάσκαλοι να κάνουν γι’ αυτό;

Κ. Α.: Μιλώντας για την Ελλάδα, πιστεύω ότι το εκπαιδευτικό σύστημα αυτή τη στιγμή είναι πολύ καλύτερο από των Ηνωμένων Πολιτειών. Το εκπαιδευτικό σύστημα των Ηνωμένων Πολιτειών είναι απαρχαιωμένο, απευθύνεται σε κοινό του 1960, δεν έχει ανανεωθεί από τότε. Της Ελλάδας είναι πολύ πιο ανανεωμένο αυτή τη στιγμή. Θεωρώ ότι η αποτυχία δεν οφείλεται τόσο στο εκπαιδευτικό σύστημα όσο στο γεγονός ότι οι Έλληνες έχουμε συνδέσει την εκπαίδευση με την εργασία. Υποστηρίζεται, δηλαδή, η άποψη ότι, απ’ τη στιγμή που κάποιος έχει περάσει στο Πανεπιστήμιο πρέπει απαραιτήτως να δουλεύει. Κι έτσι τα παιδιά δεν καταβάλλουν προσπάθεια στο σχολειό, σκεπτόμενοι «Θα είμαι ένας άνεργος.». Θα πρέπει, λοιπόν, να υπάρξει η ανάλογη Παιδεία για να εμπεδώσουν οι νέοι ότι ο στόχος δεν είναι η εργασία, αλλά να εκπαιδευτούν ή να «παιδευτούν», όπως έλεγαν οι αρχαίοι, άρα να διευρύνουν τον πνευματικό τους ορίζοντα, άρα θα βρουν σίγουρα πιο εύκολα εργασία.

Θ. Γ.: Στην εφηβεία παρατηρούνται αρκετά φαινόμενα. Κάποια από αυτά είναι η κατάθλιψη και η αυτοκαταστροφική και προβατική συμπεριφορά. Εξηγήστε μας, κύριε Ασίκογλου, γιατί τα φαινόμενα αυτά γίνονται πιο έντονα στη εφηβική ηλικία;

Κ. Α.: Αν χαρακτηρίζαμε την εφηβεία με μια λέξη, θα την ονομάζαμε «ΑΓΧΟΣ». Το άγχος στην εφηβεία προκαλείται οργανικά, καθώς το σώμα πρέπει να αναπτυχθεί σε σύντομο χρονικό διάστημα. Απ’ αυτό και μόνο, αλλάζουν οι ορμόνες οι οποίες επηρεάζουν τα υγρά του εγκέφαλου κι αυτά την ψυχική διάθεση, με αποτέλεσμα να αυξάνεται το άγχος, καθώς ο έφηβος παρακολουθεί αυτήν την γρήγορη εναλλαγή της εικόνας του. Γι’ αυτό και συχνά παρατηρούμε ακραία φαινόμενα εμφάνισης σ’ αυτήν την ηλικία, γιατί ακριβώς, οι έφηβοι, θέλουν να κρύψουν αυτό που μεταλλάσσεται. Όλοι οι ψυχολόγοι λέμε ότι η εμφάνιση του έφηβου είναι καθαρά δική του υπόθεση. Η αλλαγή, λοιπόν, αυτή προκαλεί φόβους. Δημιουργείται, έτσι, μια περιοδική κατάθλιψη, όχι η κατάθλιψη όπως την ξέρουμε με την κλινική της μορφή, ύστερα έρχεται η νευρικότητα η οποία φέρνει την βία και η βία, πολλές φορές, φέρνει την προβατική συμπεριφορά. Σε όλο αυτό, όμως, μπορούν να βοηθήσουν πάρα πολύ οι γονείς. Πώς; Θέτοντας όρια στον έφηβο. Εάν θέσουν όρια στον έφηβο και με την επιβράβευση όταν είναι εντός ορίων και την τιμωρία όταν είναι εκτός ορίων, μπορούν να περιορίσουν τις συμπεριφορές αυτές αλλά και το άγχος τους, τόσο σημαντικά όσο οι ίδιοι δεν το πιστεύουν.

Θ. Γ.: Και πώς ένας έφηβος μπορεί να τα βρει με τους γονείς του;

Κ. Α.: Οι γονείς είναι αυτοί που πρέπει να επιδιώξουν να τα βρουν με τους εφήβους. Για το λόγο αυτό, πολλοί γονείς πιστεύουν ότι οι ψυχολόγοι είμαστε αντίθετοι μαζί τους, ότι είμαστε απέναντι, λάθος, είμαστε μαζί τους. Ο έφηβος, λοιπόν, δεν είναι σε θέση να κάνει πολλά πράγματα, είναι, όπως είπαμε, σε αγχωτική, θολωμένη κατάσταση, χωρίς να μπορεί να δει ξεκάθαρα τα πράγματα. Άρα ο γονιός, που είναι ο ενήλικας και ο συνετός, αυτός είναι που θα «παίξει», διατηρώντας την ψυχραιμία του, το άγχος του, τον εγωισμό του. Χρειάζεται καθοδήγηση ο έφηβος, όχι με την επιβολή, αλλά θέτοντας όρια. Ένα βασικό που πρέπει να θυμούνται οι γονείς, είναι ότι ένας έφηβος δεν μπορεί να συζητήσει μαζί τους πάνω από δέκα λεπτά. Γιατί οι έφηβοι παίρνουν όρκους σιωπής. Η συζήτηση δέκα λεπτών μ’ έναν έφηβο είναι πολύ μεγάλη επιτυχία. Αλλά αυτή η συζήτηση επιτυγχάνεται όταν ο έφηβος εμπιστεύεται τον γονιό. Και είπαμε πώς θα τον εμπιστευτεί.

Θ. Γ.: Γιατί οι έφηβοι πέφτουν στην παγίδα του σεξ και της ανεπιθύμητης εγκυμοσύνης και τι θα τους συμβουλεύατε ως ψυχολόγος για να μην είναι τόσο έντονο αυτό το φαινόμενο;

Κ. Α.: Καταρχήν, οι έφηβοι δεν είναι σε θέση να συνάψουν σεξουαλικές σχέσεις, διότι για να υπάρξει ερωτική, σεξουαλική, σωματική επαφή, θα πρέπει πρώτα να πείσουν μια εγκεφαλική διαδικασία, να υπάρχει ρομάντζο κι έρωτας, να υπάρχει αγάπη. Πολλοί έφηβοι θα πουν «Εγώ αγαπώ». Δεν είναι εύκολο να αγαπήσει κανείς στη εφηβεία, διότι τον ένα μηνά έχει μια συγκεκριμένη συμπροφορά που ταιριάζει μ’ έναν σύντροφο που έχει μια αντίθετη συμπροφορά και τον άλλο μήνα οι συμπεριφορές και των δυο αλλάζουν και γίνονται δύο διαφορετικοί άνθρωποι, άρα δεν ταιριάζουν πια, άρα δεν μπορεί να κρατηθεί άλλο η σχέση. Επομένως, εκείνο το μήνα που πιστεύανε ότι ταιριάζουν και είχαν σεξουαλική επαφή, θα είναι πλέον μια αποτυχία, ακριβώς γιατί θα εκληφθεί ως μια αρνητική εμπειρία. Για να μπορέσει ο εγκέφαλος να δικαιολογήσει έναν σεξουαλικό οργασμό, θα πρέπει να υπάρχει ένα ισχυρό συναίσθημα αγάπης, έτσι ώστε η ερωτική επαφή να είναι αποτέλεσμα πραγματικής αγάπης κι όχι ηδονής. Αυτό δεν μπορεί να συμβεί στην εφηβεία. Μπορεί να συμβεί τουλάχιστον μετά τα δεκαοκτώ. Το ότι υπάρχουν ανεπιθύμητης εγκυμοσύνες γίνεται γιατί κυκλοφορούν οι μύθοι ότι σ’ αυτήν την ηλικία πρέπει να έχουν σεξουαλική επαφή τα άτομα, γιατί τα αγόρια είναι μάγκες όταν το έχουν κάνει και τα κορίτσια πιστεύουν ότι πιέζονται να το κάνουν γιατί διαφορετικά δεν θα είναι αρεστά από τα αγόρια,. Έτσι και οι δυο έχουν μπει σε μια παράλογη δίνη με αποτέλεσμα να υπάρχουν οι ανεπιθύμητες εγκυμοσύνες. Τέλος, οι συνέπειες των ανεπιθύμητων εγκυμοσύνων είναι ολέθριες και στην ενήλικη σεξουαλική και συναισθηματική ζωή του ατόμου. Άνθρωποι που μένουν μόνοι, που δεν θέλουν σύντροφο, που αλλάζουν φύλλο για τον λόγο αυτό, γίνονται ομοφυλόφιλοι γιατί είχαν μια τραυματική σεξουαλική εμπειρία, γιατί ακριβώς δεν γνώριζαν πώς γίνεται όλο αυτό. Άρα δεν πρέπει να γίνεται στην εφηβεία. Και επειδή δεν παίρνουν μετρά προστασίας συμβαίνει να υπάρχουν ανεπιθύμητες εγκυμοσύνες. Οι σχέσεις με το αντίθετο φύλλο είναι θεμιτό και πρέπει να γίνονται, αλλά να λειτουργούν ως προεργασία για τις ενήλικες σχέσεις.
M. m.: Γιατί ο έφηβος έχει τάσεις φυγής κι επανάστασης;
Θ. Γ.: Γιατί ακριβώς τις ίδιες τάσεις έχει κι ένας αγχωτικός ενήλικας. Είναι αγχωτικά συμπτώματα αυτά. Και βεβαία έχει τάσεις φυγής γιατί ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα που πρέπει να λύσει ένας έφηβος για να ολοκληρώσει την ταυτότητά του ως ενήλικας είναι το να αντικαταστήσει τους γονείς του, και για να το κάνει αυτό, πρέπει να ανεξαρτητοποιηθεί από αυτούς. Για να γίνει αυτό, συγκρούεται μαζί τους, αλλά δεν θέλει μόνο να συγκρουστεί, μα και να φύγει. Αυτό είναι μια λειτουργία, ώστε να μπορέσει να ανεξαρτητοπηθεί. Αν δεν γίνει αυτή η διαδικασία, θα είναι ένας προσκολλημένος στους γονείς του ενήλικας, κάτι που δεν το θέλουν ούτε οι γονείς, γι’ αυτό και υπάρχει το επαναστατικό του χαρακτήρα κι οι τάσεις φυγής.

Θ. Γ.: Τελειώνοντας, κύριε Ασίκογλου, αυτήν την πολύ ενδιαφέρουσα συζήτηση, πείτε μας, χαρακτηριστικά της εφηβείας τα συναντούμε στους ενήλικες;

Κ. Α.: Και βέβαια τα συναντούμε. Νευρικότητες, άγχος, παραλογισμοί, φαντασιώσεις! Τα χαρακτηριστικά αυτά τα έχουν πολλοί ενήλικες. Και τα έχουν ενήλικες που δεν έχουν γίνει ενήλικες, αλλά έχουν μείνει έφηβοι, κάτι το οποίο θεωρείται από πολλούς καλό, αλλά στην πραγματικότητα είναι μια ανωμαλία. Αν μείνεις έφηβος, δεν έχεις εξελιχθεί, έχεις μείνει στάσιμος σ’ ένα συγκεκριμένο ηλικιακό στάδιο. Αυτά τα χαρακτηριστικά της εφηβείας τα ζούμε όλοι οι ενήλικες, σε μικρότερη ένταση, βέβαια, κι η ένταση είναι μικρότερη γιατί δεν είναι τόσο μεγάλη η διάρκειά τους, όσο στη ζωή ενός εφήβου.

0 σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου